بیماری‌های خودایمنی خانواده‌ای از بیماری‌ها هستند که در آن‌ها، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت‌ها و اندام‌های سالم حمله می‌کند. بیماری‌هایی مانند روماتیسم مفصلی، لوپوس، بیماری التهابی روده، مولتیپل اسکلروزیس، و التهاب تیروئید (هاشیموتو) از این دسته‌اند. این بیماری‌ها در دهه‌های اخیر شیوع بیشتری یافته‌اند و پژوهشگران به دنبال عوامل قابل‌تغییر در سبک زندگی هستند که بتوانند خطر ابتلا یا شدت علائم آن‌ها را کاهش دهند.

یکی از این عوامل مهم، رژیم غذایی است. شواهد علمی مستمراً نشان می‌دهند که نوع غذاهایی که می‌خوریم می‌تواند روی التهاب، وزن، سلامت روده، و واکنش‌های ایمنی بدن تأثیر بگذارد و در نتیجه در خطر بیماری‌های خودایمنی نقش داشته باشد.

۱. رژیم‌های گیاهی چیستند؟

رژیم‌های گیاهی به‌طور کلی شامل غذاهایی از منابع گیاهی مانند سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، مغزها و دانه‌ها هستند و مصرف گوشت، لبنیات یا تخم‌مرغ در آن‌ها کم یا صفر است. انواع این رژیم‌ها شامل وگان (کاملاً بدون محصولات حیوانی) و vegetarian (گیاهخواری با یا بدون لبنیات و تخم‌مرغ) هستند.

این نوع رژیم‌ها برخلاف رژیم‌های سرشار از غذاهای فرآوری‌شده و گوشت قرمز، معمولاً فیبر بالا، چربی اشباع کمتر، و ترکیبات ضدالتهابی طبیعی بیشتری دارند.

۲. چگونگی تأثیر رژیم گیاهی بر سیستم ایمنی

مطالعات نشان داده‌اند که رژیم‌های گیاهی ممکن است باعث کاهش التهاب سیستمیک شوند، و این کاهش التهاب یکی از عوامل کلیدی در بیماری‌های خودایمنی است. برخی از این مکانیسم‌ها عبارت‌اند از:

• کاهش التهاب و استرس اکسیداتیو

آنتی‌اکسیدان‌ها و فیتو­کمیکال‌های موجود در غذاهای گیاهی می‌توانند به مهار عوامل التهابی کمک کنند و از سلول‌ها در برابر آسیب محافظت کنند.

• بهبود میکروبیوم روده

رژیم‌های گیاهی سرشار از فیبر هستند، که باعث رشد باکتری‌های مفید روده می‌شوند. این باکتری‌ها می‌توانند روی سیستم ایمنی تأثیر مثبت بگذارند، زیرا بخش بزرگی از سیستم ایمنی در روده قرار دارد.

• کاهش وزن و کنترل متابولیسم

چاقی و اضافه وزن با افزایش التهاب مرتبط هستند، و کاهش وزن از طریق گیاهخواری می‌تواند سلامت ایمنی و التهاب را بهبود بخشد.

۳. شواهد علمی درباره بیماری‌های خاص خودایمنی

روماتیسم مفصلی

در یک بررسی نظام‌مند، رژیم‌های گیاهی به کاهش علائم التهاب و درد در بیماران مبتلا به روماتیسم کمک کرده‌اند.

لوپوس اریتماتوس سیستمیک

مطالعات بهبود علائم و کاهش التهاب در بیماران لوپوسی که رژیم غذایی گیاهی را اتخاذ کردند گزارش کرده‌اند، اگرچه برای اثبات قطعی به مطالعات بزرگتر نیاز است.

بیماری‌های التهابی روده

تحقیقات اولیه بیان کرده‌اند که رژیم‌های گیاهی در مدیریت بیماری‌های التهابی روده ایمن و امیدوارکننده هستند، هرچند هنوز به شواهد قوی علمی بیشتر نیاز است.

۴. مضرات و معایب مصرف محصولات حیوانی

اگرچه گوشت و لبنیات از زمان‌های بسیار قدیم در رژیم غذایی انسان بوده‌اند، اما مصرف آن‌ها می‌تواند برخی اثرات منفی داشته باشد:

• افزایش التهاب

گوشت‌های قرمز و فرآوری‌شده به‌دلیل چربی‌های اشباع و ترکیباتی که در فرآیند پخت تولید می‌شوند (مانند نیتروزآمین‌ها)، می‌توانند التهاب مزمن ایجاد کنند که نقش مهمی در بیماری‌های خودایمنی دارد.

• ارتباط با بیماری‌های مزمن

مطالعات مشاهده‌ای نشان داده‌اند که مصرف گوشت قرمز و فرآوری‌شده با افزایش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها و بیماری‌های قلبی مرتبط است.

• تأثیر روی میکروبیوم

برخی غذاهای حیوانی ممکن است تنوع میکروبی روده را کاهش دهند و باعث اختلال در عملکرد سیستم ایمنی شوند.

۵. مزایای مصرف منابع جایگزین گیاهی

در رژیم‌های گیاهی، ترکیبات غذایی گیاهی جایگزین‌ مناسبی برای مواد مغذی حیاتی هستند:

• منابع پروتئین گیاهی

حبوبات (نخود، عدس)، مغزها و دانه‌ها منابع غنی پروتئین هستند که می‌توانند نیازهای بدن را تأمین کنند بدون اثرات منفی اسیدهای چرب اشباع.

• فیبر و سلامت روده

فیبر موجود در غلات کامل و سبزیجات به بهبود عملکرد روده و کاهش التهاب کمک می‌کند.

• منابع اسیدهای چرب امگا-۳

منابع گیاهی مانند تخم‌کتان، گردو و جلبک (آلگا) می‌توانند جایگزین خوبی برای امگا-۳های دریایی باشند که خاصیت ضدالتهابی دارند.

• آنتی‌اکسیدان‌ها و فیتو­کمیکال‌ها

میوه‌ها و سبزیجات رنگی ترکیباتی دارند که می‌توانند از سلول‌ها در برابر التهاب و آسیب محافظت کنند.

۶. نگرش انسانی: ظلم به حیوانات و اخلاق رژیم گیاهی

علاوه بر جنبه‌های سلامت، یکی از انگیزه‌های مهم افراد برای انتخاب رژیم گیاهی جنبه اخلاقی و زیست‌محیطی است. در صنعت دامداری، میلیون‌ها حیوان برای تولید گوشت، شیر و تخم‌مرغ پرورش می‌یابند، شرایطی که اغلب با رنج و آسیب همراه است. بسیاری از فعالان حقوق حیوانات معتقدند که انتخاب رژیم گیاهی می‌تواند رنج حیوانات را کاهش دهد و با کاهش تقاضا برای محصولات حیوانی به حفظ کره زمین کمک کند.

این نگرش با توجه به ارزش‌های انسانی همخوانی دارد، زیرا احترام به حیات و تلاش برای کاهش رنج موجودات دیگر بخشی از اخلاق انسانی است.

نتیجه‌گیری

در مجموع، شواهد علمی نشان می‌دهند که رژیم‌های گیاهی، به‌ویژه آن‌هایی که بر غذاهای کامل و کم‌فرآوری‌شده متمرکز هستند، می‌توانند با کاهش التهاب، بهبود میکروبیوم روده، و کاهش وزن و عوامل خطر، نقش مثبتی در پیشگیری و بهبود بیماری‌های خودایمنی ایفا کنند.

همچنین، مصرف محصولات حیوانی می‌تواند با التهاب و بیماری‌های مزمن مرتبط باشد، و جایگزین‌های گیاهی منبع مناسبی از پروتئین، فیبر، و ترکیبات ضدالتهابی ارائه می‌دهند.

رژیم گیاهی نه تنها از منظر سلامت بلکه از منظر اخلاقی و زیست‌محیطی نیز مورد توجه است، و می‌تواند بخشی از سبک زندگی سالم و همدلانه انسان معاصر باشد.

منابع 

1. American College of Lifestyle Medicine: Benefits of plant-based nutrition in autoimmune disease prevention and treatment.
2. PubMed: Plant-based changes may improve symptoms in lupus patients.
3. Lupus prevention and treatment with plant-based diet article.
4. Inflammatory Bowel Diseases Journal: Plant-based diets evidence.
5. TehranVarzeshi: Risks of animal products and plant-based alternatives.
6. TehranVarzeshi: Role of plant-based diets in health.
7. Nutritional Reviews: Plant-based diets and rheumatoid arthritis.

برای مطالعه بیشتر

https://cruelty.farm/

https://cruelty.farm/for-animals/

https://cruelty.farm/for-environment/

https://cruelty.farm/for-humans/

https://cruelty.farm/take-action-now/

https://www.linkedin.com/company/Vegland/

https://virgool.io/VegLand

Building a Kinder World for Animals, Humans, and the Planet

همه چیز درباره رژیم گیاهخواری: برای کسانی که به زمین، حیوانات، تندرستی و انسانیت اهمیت می دهند.

https://www.instagram.com/mehravamag/