گیاهخواری، سلامت انسان و کاهش خطر سکتهٔ مغزی

کد خبر: 6943 |

دسته‌بندی نشده

تاریخ انتشار : ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۶:۵۲ | ارسال توسط :

می پسندم

گیاهخواری، سلامت انسان و کاهش خطر سکتهٔ مغزی

مقدمه سکتهٔ مغزی یکی از عوامل اصلی مرگ و میر و ناتوانی در جهان است. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که خون‌رسانی به بخشی از مغز مختل شود و سلول‌های مغزی از کمبود اکسیژن و مواد مغذی آسیب ببینند. علل متعدد و پیچیده‌ای برای سکته وجود دارد، مثل فشار خون بالا، دیابت، سیگار کشیدن، چربی […]

مقدمه

سکتهٔ مغزی یکی از عوامل اصلی مرگ و میر و ناتوانی در جهان است. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که خون‌رسانی به بخشی از مغز مختل شود و سلول‌های مغزی از کمبود اکسیژن و مواد مغذی آسیب ببینند. علل متعدد و پیچیده‌ای برای سکته وجود دارد، مثل فشار خون بالا، دیابت، سیگار کشیدن، چربی خون و سبک زندگی نامناسب. اما یکی از عوامل مهم که به‌شکل مستقیم با سلامت مغز و رگ‌های خونی در ارتباط است نوع رژیم غذایی است.

در سال‌های اخیر مطالعات زیادی بررسی کرده‌اند که آیا رژیم‌های گیاهی می‌توانند ریسک سکتهٔ مغزی را کاهش دهند یا نه. بعضی از این مطالعات نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند، هرچند نتایج کاملاً قطعی نیستند. در ادامه به این بررسی علمی و تحلیل اجمالی نتایج می‌پردازیم.

رژیم‌های گیاهی و کاهش خطر سکتهٔ مغزی

تحقیقات گسترده نشان داده‌اند که افرادی که رژیم‌های غذایی سرشار از غذاهای گیاهی سالم دارند، یعنی سبزیجات برگ‌سبز، حبوبات، میوه‌ها، غلات کامل و مغزها، می‌توانند ریسک کلی سکتهٔ مغزی را کاهش دهند. در یک مطالعه طولانی که داده‌های بیش از ۲۰۹٬۵۰۸ مرد و زن را در طول بیش از ۲۵ سال بررسی کرد، مشخص شد کسانی که رژیم غذایی گیاهی سالم داشتند، تقریباً تا ۱۰ درصد کاهش خطر سکتهٔ مغزی کلی را تجربه کردند، به‌وی‍ژه در نوع ایسکمیک سکته که ناشی از انسداد عروق است؛ هرچند در سکتهٔ هموراژیک (ناشی از خونریزی مغزی) اثر قوی دیده نشد.

نتایج یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز گسترده نیز نشان داد که رژیم‌های با مصرف کم یا بدون گوشت و محصولات حیوانی با کاهش خطر سکتهٔ هموراژیک، ایسکمیک و کل سکته مرتبط هستند (کمترین نسبت خطر در مقایسه با رژیم‌های پر از گوشت).

هرچند لازم است روشن کنیم که برخی متاآنالیزهای دیگر این رابطه را به‌وضوح تأیید نکرده‌اند و نتایج دربارهٔ سکته دقیقاً یکسان نیستند. مثلاً در برخی بررسی‌های دیگر ارتباط قوی بین رژیم‌های گیاهی و کاهش مستقیم سکته مشاهده نشده است، به‌ویژه وقتی که کیفیت مواد غذایی گیاهی در نظر گرفته نشود.

جمع‌بندی علمی: به‌طور کلی می‌توان گفت رژیم‌های گیاهی سالم (نه فقط حذف گوشت و محصولات حیوانی، بلکه جایگزینی با غذاهای گیاهی کم‌فرآوری شده و مغذی) می‌توانند به کاهش خطر سکته‌های ایسکمیک و بهبود سلامت عروق کمک کنند. این اثر ناشی از ترکیب عوامل بیولوژیکی نظیر کاهش فشار خون، بهبود پروفایل چربی خون، بهبود حساسیت به انسولین و کاهش التهاب است.

چگونه رژیم‌های گیاهی باعث کاهش ریسک سکته می‌شوند؟

برای درک بهتر ارتباط رژیم غذایی با سکتهٔ مغزی، باید بدانیم غذا چه تأثیری بر بدن می‌گذارد:

۱. کاهش فشار خون

آمارها نشان می‌دهند گیاهخواران معمولاً فشار خون پایین‌تری دارند، بخشی از آن به‌خاطر مصرف بیشتر پتاسیم و منیزیم از میوه‌ها و سبزیجات و کمتر بودن مصرف سدیم و چربی‌های ناسالم است. فشار خون بالا یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای سکتهٔ مغزی است.

۲. بهبود چربی خون

چربی بد خون (LDL) در رژیم‌های گیاهی سالم معمولاً پایین‌تر است، زیرا مصرف چربی‌های اشباع‌شده که در محصولات حیوانی بیشتر یافت می‌شود، کاهش می‌یابد و فیبرهای محلول (مثل آنچه در حبوبات و جو وجود دارد) به بدن کمک می‌کند کلسترول را کاهش دهد.

۳. پیشگیری از دیابت نوع ۲

رژیم گیاهی سالم می‌تواند حساسیت به انسولین را بهبود دهد و ریسک دیابت را کاهش دهد. چون دیابت نیز یکی از عوامل مهم افزایش ریسک سکته است.

۴. کاهش وزن و التهاب

چاقی و التهاب مزمن عروقی با سکته ارتباط دارد. رژیم‌های غنی از گیاهان معمولاً کالری کمتری دارند و سرشار از آنتی‌اکسیدان‌های ضدالتهابی هستند.

در مجموع، ترکیب این اثرات منجر به کاهش ناهنجاری‌های عروقی می‌شود که به سکته می‌انجامند.

مضرات مصرف محصولات حیوانی

اگرچه انسان‌ها هزاران سال از گوشت و محصولات حیوانی استفاده کرده‌اند، اما مطالعات نشان داده‌اند که مصرف این مواد می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم خطر بیماری‌های مزمن را افزایش دهد:

۱. چربی‌های اشباع و کلسترول

گوشت قرمز و محصولاتی مانند کره و پنیر، سرشار از چربی‌های اشباع و کلسترول هستند که می‌توانند منجر به انسداد عروق و تصلب شرایین شوند، وضعیتی که به سکته و بیماری‌های قلبی می‌انجامد.

۲. التهاب و اکسیداسیون

برخی ترکیبات در گوشت‌های فراوری‌شده می‌توانند باعث استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن شوند، دو عامل مهم در بروز بیماری‌های عروقی بزرگسالان.

۳. ریسک بیماری‌های مزمن

مصرف گوشت قرمز و فرآوری‌شده با افزایش ریسک دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، سرطان رودهٔ بزرگ و بیماری‌های قلبی ارتباط دارد. این بیماری‌ها، به‌طور غیرمستقیم، احتمال سکته را افزایش می‌دهند.

منابع جایگزین گیاهی و مزایای آن‌ها

حبوبات و عدس

این گروه سرشار از پروتئین، فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی است. فیبر محلول در آن‌ها به کاهش کلسترول کمک می‌کند و شاخص گلیسمی پایینی دارد که به کنترل قند خون کمک می‌کند.

مغزها و دانه‌ها

بادام، گردو، تخم‌کتان و چیا منابع خوبی از چربی‌های سالم، پروتئین و آنتی‌اکسیدان‌ها هستند. مثلاً گردو سرشار از امگا-۳ گیاهی است که می‌تواند التهاب را کاهش دهد.

سبزیجات برگ‌سبز

اسفناج، کلم‌پیچ، برگ چغندر و کاهو منابع عالی ویتامین‌ها، پتاسیم و فیبر هستند، و کاری که روی فشار خون و سلامت عروق می‌کنند قابل توجه است.

غلات کامل

برنج قهوه‌ای، جو، گندم کامل و سفید کم‌فرآوری‌شده به دلیل وجود فیبر و ترکیبات بیماری‌پیشگیری‌کننده، به تنظیم قند و چربی خون کمک می‌کنند.

ظلم به حیوانات و پیامدهای اخلاقی

یکی از دلایلی که افراد به گیاهخواری یا رژیم‌های گیاهی روی می‌آورند، نگرانی نسبت به حق و کرامت حیوانات است. در صنعت کنونی گوشت و محصولات حیوانی، بسیاری از حیوانات در شرایط نامناسب، محدود، پر استرس و بدون حقوق طبیعی زندگی می‌کنند تا نهایتاً به کشتارگاه فرستاده شوند. این وضعیت از نظر اخلاقی برای بسیاری از مردم غیرقابل قبول است.

طرفداران حقوق حیوانات معتقدند که زندگی و رفاه حیوانات نیز ارزشی ذاتی دارد و نباید فقط به‌عنوان کالا یا مادهٔ غذایی به آن‌ها نگاه کرد. با کاهش مصرف محصولات حیوانی و افزایش مصرف منابع گیاهی، می‌توان تا حدی فشار بر صنعت پرورش حیوانات را کم کرد و به افزایش احترام به حیات دیگر موجودات کمک نمود.

ملاحظات علمی و تردیدها

در حالی که جمع‌بندی تحقیقات نشان می‌دهد غذاهای گیاهی سالم می‌توانند به کاهش ریسک بیماری‌های عروقی منجر شوند، برخی از نتایج دربارهٔ سکتهٔ مغزی خاص کمتر قاطع‌اند. مثلاً بعضی متاآنالیزها نشان داده‌اند که ارتباط معنی‌داری بین رژیم‌های گیاهی و کاهش سکته دیده نشده است و اینکه نتایج ممکن است تحت تأثیر سبک زندگی، کیفیت مواد غذایی و عوامل دیگر باشد.

همچنین وقتی کسی گوشت را حذف می‌کند، باید به جبران مواد مغذی ضروری مثل ویتامین B12، آهن، کلسیم و امگا-۳ از منابع گیاهی یا مکمل‌ها توجه کند تا کمبود ایجاد نشود و اثرات جانبی نامطلوب نداشته باشد.

نتیجه‌گیری

با توجه به شواهد علمی موجود، می‌توان گفت که رژیم‌های گیاهی سالم و متعادل می‌توانند برای سلامت انسان مفید باشند و باعث کاهش ریسک بیماری‌های قلبی-عروقی و تا حدی سکته شوند. حذف یا کاهش مصرف گوشت و محصولات حیوانی با مزایای زیادی همراه است: کنترل بهتر فشار و چربی خون، پیشگیری از دیابت، کاهش التهاب و همچنین کمک به احترام بیشتر به حیوانات. البته کیفیت غذاهای گیاهی، توجه به مواد مغذی ضروری، و سبک زندگی کلی هم نقش مهمی در این مسیر دارند.

منابع

Stroke risk with vegetarian, low-animal and high-animal diets: Meta‑analysis indicating lower stroke risk with vegetarian/low‑animal diets.
NHLBI/NIH plant‑based diet study: Plant‑based diets linked with modest reduction in stroke risk.
Harvard T.H. Chan School of Public Health: Healthy plant‑based diet and stroke association.
Meta‑analysis on vegetarian diets and CVD/stroke: Vegetarian diets linked to CVD and ischemic heart disease reduction, less clear for stroke.
Nutritional pitfalls of switching to plant‑based: Notes on nutrient considerations in plant‑based diets.
Plant‑based diets and animal rights: Ethical arguments for plant‑based diets